Zapis KTG się pogarszał. Lekarz dyżurny chciał robić cesarskie cięcie, ale kierownik dyżuru zdecydował o kontynuowaniu porodu naturalnego. Dziecko wydobyto kleszczami po 30–40 minutach, w stanie zamartwicy. Sąd Najwyższy w 2018 roku utrzymał wyrok: 1,2 mln zł zadośćuczynienia dla dziecka, 300 tys. zł dla matki i 200 tys. zł dla ojca, do tego renta. Razem z odsetkami kwota przekroczyła 3 mln zł. Jak opisywała wtedy „Rzeczpospolita”, z 1,2 mln zł, które szpital już wypłacił, polisa OC pokryła tylko 250 tys. zł.
To nie jest wyjątek z odległej przeszłości. W maju 2025 roku Sąd Apelacyjny w Białymstoku prawomocnie przyznał 14-letniej dziewczynie, która po porodzie doznała trwałego uszkodzenia mózgu, ponad milion złotych zadośćuczynienia, ponad 117 tys. zł odszkodowania i rentę 3,5 tys. zł miesięcznie.
Teraz porównajmy to z minimum, które prawo każe mieć lekarzowi z własną praktyką: 75 tys. euro na jedno zdarzenie. W 2026 roku to 316 170 zł.
Kto musi mieć OC i za co odpowiada
Obowiązek ubezpieczenia (OC lekarza) ma każdy, kto wykonuje działalność leczniczą, także lekarz w indywidualnej praktyce, w tym ten, który pracuje wyłącznie w zakładzie leczniczym na podstawie umowy z podmiotem leczniczym, czyli na kontrakcie (art. 18 ust. 1 pkt 5 ustawy o działalności leczniczej). Polisa musi obejmować szkody będące następstwem udzielania świadczeń zdrowotnych albo niezgodnego z prawem ich zaniechania.
Według roboczych danych AOTMiT, cytowanych w czerwcu 2026 roku przez money.pl, na kontraktach B2B pracuje 73 proc. lekarzy specjalistów. Dla nich jeden przepis zmienia wszystko. Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu kontraktu szpital i lekarz odpowiadają solidarnie (art. 27 ust. 7 i art. 33 ustawy o działalności leczniczej). Pacjent może więc pozwać szpital, lekarza albo oboje.
Lekarz na etacie jest w innej sytuacji. Szkodę wyrządzoną pacjentowi naprawia wyłącznie pracodawca (art. 120 Kodeksu pracy), a potem może domagać się zwrotu od lekarza. Przy szkodzie nieumyślnej najwyżej do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia (art. 119). Wielu lekarzy łączy jednak etat w szpitalu z kontraktem w przychodni i prywatną praktyką. Każde z tych miejsc to inny reżim odpowiedzialności.
Ile naprawdę warte jest minimum
Minimalne sumy określa rozporządzenie Ministra Finansów z 29 kwietnia 2019 roku. Dla indywidualnej i grupowej praktyki lekarskiej to 75 tys. euro na jedno zdarzenie i 350 tys. euro na wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia (do 12 miesięcy). Szpitale muszą mieć 100 tys. i 500 tys. euro. Euro przelicza się po pierwszym średnim kursie NBP z roku zawarcia umowy. W 2026 roku był to 4,2156 zł, więc minimum dla praktyki to 316 170 zł na zdarzenie i 1 475 460 zł na cały rok.
Dwie cechy prawa sprawiają, że ta kwota jest jeszcze mniejsza, niż wygląda.
Liczy się rok błędu, a nie rok pozwu. Ubezpieczenie obowiązkowe obejmuje szkody wyrządzone działaniem lub zaniechaniem, które miało miejsce w okresie ochrony. Zapłaci więc polisa obowiązująca w roku, w którym popełniono błąd, z sumą i kursem z tej umowy.
Roszczenia przychodzą po latach. Co do zasady roszczenie przedawnia się po 3 latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później niż 10 lat od zdarzenia. Przy szkodzie na osobie ten 10-letni limit nie działa: przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie, nawet jeśli od błędu minęło więcej lat. Jeśli szkoda wynika z przestępstwa, termin wynosi 20 lat. Przy dziecku przedawnienie nie może się skończyć wcześniej niż 2 lata po uzyskaniu przez nie pełnoletności (art. 442¹ Kodeksu cywilnego). Błąd przy porodzie z 2026 roku może trafić do sądu w 2046 roku i rozliczy go polisa z 2026 roku.
Dwa sposoby na wyższą sumę
Większość lekarzy wie, że minimum nie wystarczy. Pytanie brzmi: jak podnieść sumę? Są dwa sposoby i to jest najważniejsza część tego tekstu.
Sposób pierwszy: wyższa suma w samej polisie obowiązkowej. Przepisy określają tylko sumę minimalną. Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych mówi, że to umowa określa sumę gwarancyjną, a odszkodowanie wypłaca się do wysokości sumy ustalonej w umowie (art. 7 i art. 13 ust. 2). Można więc zawrzeć umowę obowiązkową na wyższą kwotę. Z brzmienia przepisów wynika, że wtedy cała suma działa na warunkach ustawowych. Zastrzegam uczciwie: nie ma wyroku Sądu Najwyższego ani stanowiska KNF, które przesądzałoby to wprost. Ale przepisy są tu jednoznaczne w kilku miejscach:
- rozporządzenie wylicza wyłączenia w zamkniętym katalogu: szkody po utracie lub zawieszeniu prawa do prowadzenia działalności, szkody w rzeczach, kary umowne oraz szkody z powodu wojny i aktów terroru. Poza ograniczeniami wynikającymi z samych przepisów (np. szkody umyślne, terytorium Polski, zabiegi czysto estetyczne) ubezpieczyciel nie może dopisać własnych wyłączeń;
- zakres ochrony obowiązuje „bez możliwości umownego ograniczenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń” (§ 2 ust. 4 rozporządzenia), a postanowienie sprzeczne z przepisami zastępuje zakres ustawowy (art. 6 ustawy);
- polisa obejmuje także szkody wyrządzone z rażącego niedbalstwa (art. 11 ust. 2);
- ubezpieczyciel może domagać się zwrotu od lekarza tylko w sytuacjach wskazanych w ustawie. Uwaga: część towarzystw czyta ten przepis tak, że regres przysługuje także przy rażącym niedbalstwie. Warto więc sprawdzić, czy umowa zawiera rezygnację z regresu, bo niektóre programy ją przewidują.
Sposób drugi: minimum w polisie obowiązkowej plus dobrowolna „nadwyżka”. To osobna umowa, zawarta na ogólnych warunkach ubezpieczenia (OWU), które pisze towarzystwo. W publicznie dostępnych warunkach dużych towarzystw nadwyżka działa dopiero wtedy, gdy wyczerpie się suma z polisy obowiązkowej. Często wymaga też, by polisa obowiązkowa była w tym samym towarzystwie i na ten sam okres. Nie obowiązuje jej zamknięty katalog wyłączeń z rozporządzenia, więc OWU dopisują własne. W jednych warunkach nadwyżkowych są m.in. wyłączenia szkód związanych z eksperymentami badawczymi i badaniami klinicznymi czy z niedotrzymaniem terminów zaplanowanych świadczeń, a także podlimity i franszyza redukcyjna. W innych nadwyżka zdejmuje tylko jedno wyłączenie, a pozostałe, m.in. brak określonego rezultatu świadczenia zdrowotnego, działają dalej.
Na papierze oba warianty wyglądają tak samo: „suma gwarancyjna 1 mln”. W praktyce w pierwszym ten milion chroni prawo, w drugim regulamin towarzystwa.
Jeden z lekarzy, z którym czytaliśmy warunki takiego rozszerzenia, po przeczytaniu wyłączeń skwitował je w kilku mocnych słowach, których nie zacytuję. Do tej pory był przekonany, że skoro kupił „nadwyżkę”, ma po prostu wyższą sumę na tych samych warunkach.
Co z programami izb lekarskich
Wielu lekarzy kupuje OC tam, gdzie jest najwygodniej, czyli w programie swojej okręgowej izby lekarskiej. To rozsądne: składki są niskie, a część ochrony bywa opłacona ze składki członkowskiej. W jednym z programów izbowych (stan na 2025 rok) dobrowolne ubezpieczenie z sumą 1 mln zł, działające także jako nadwyżka, kosztowało internistę 150 zł rocznie, a lekarza z grupy najwyższego ryzyka (m.in. ginekologia i położnictwo, chirurgia, anestezjologia, ortopedia) 630 zł.
Izby coraz częściej podnoszą też sumę w samej polisie obowiązkowej. W 2025 i 2026 roku w kilku programach wzrosła ona z 75 tys. do 100 tys. euro na zdarzenie i z 350 tys. do 400 tys. euro łącznie. Wszystko powyżej tego poziomu to jednak zwykle właśnie dobrowolna nadwyżka na warunkach towarzystwa, z jej wyłączeniami i podlimitami.
Nie każdy ubezpieczyciel oferuje wysokie sumy w ramach samej polisy obowiązkowej, ale na rynku są i takie oferty. Dlatego przy odnowieniu warto zadać jedno proste pytanie: czy wyższą sumę mogę mieć w polisie obowiązkowej, a nie jako nadwyżkę?
Czego polisa obowiązkowa nie obejmie nigdy
Nawet najwyższa suma w polisie obowiązkowej nie rozwiąże wszystkiego.
Medycyna estetyczna. Rozporządzenie obejmuje zabiegi chirurgii plastycznej i kosmetyczne tylko wtedy, gdy są następstwem wady wrodzonej, urazu, choroby lub jej leczenia. Wypełniacz czy toksyna botulinowa wykonane z powodów czysto estetycznych są poza ubezpieczeniem obowiązkowym. Ochronę trzeba dokupić osobno (więcej o tym na stronie OC lekarza) i sprawdzić jej podlimit. W jednym z programów izbowych wynosił on 100 tys. zł.
Postępowania przed samorządem. Obowiązkowe OC płaci odszkodowania, ale nie pokrywa kosztów obrony przed rzecznikiem i sądem lekarskim. Robi to dopiero ochrona prawna, czasem dołączona do pakietu izbowego z niewielkim limitem. A tych spraw przybywa. Do okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej we Wrocławiu w 2022 roku wpłynęło 286 skarg, w 2025 roku już 467. Według danych opisywanych we wrześniu 2026 roku przez PAP liczba spraw w okręgowych sądach lekarskich wzrosła z ok. 900 w 2020 roku do ok. 1300 w ostatnim roku, a zawieszeń prawa wykonywania zawodu w ciągu pięciu lat z 16 do 68. Ochrona prawna ma własne warunki i limity, warto je znać.
Szkody w rzeczach i kary umowne. Zniszczony telefon pacjenta czy kara z umowy z NFZ lub z podmiotem leczniczym nie są objęte ubezpieczeniem obowiązkowym z mocy rozporządzenia.
Część roszczeń pacjentów trafia dziś zresztą gdzie indziej. Od września 2023 roku działa Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych przy Rzeczniku Praw Pacjenta. Wypłaca świadczenia za zdarzenia przy leczeniu szpitalnym finansowanym ze środków publicznych. Według danych opublikowanych w sierpniu 2026 roku przyznał już 64,5 mln zł, średnio ponad 55 tys. zł na osobę. Kto przyjmie świadczenie, zrzeka się dalszych roszczeń za szkody ujawnione do dnia złożenia wniosku. Fundusz nie obejmuje jednak leczenia ambulatoryjnego ani prywatnego, a 45 osób odrzuciło świadczenie i poszło do sądu.
Pięć pytań przy najbliższym odnowieniu
- Na jaką sumę mam polisę obowiązkową? Minimum, 100 tys. euro, czy więcej?
- Czy wyższa suma jest w polisie obowiązkowej, czy w nadwyżce? Poproś o dokument, w którym widać to czarno na białym.
- Jakie wyłączenia ma moja nadwyżka? Porównaj je z czterema wyłączeniami z rozporządzenia.
- Czy wykonuję zabiegi estetyczne i na jaki podlimit? Jeśli tak, ten podlimit jest Twoją realną sumą.
- Kto zapłaci adwokata przed sądem lekarskim? Obowiązkowe OC tego nie zrobi. Sprawdź, czy masz klauzulę ochrony prawnej i jaki ma limit.
Wyrok w sprawie porodu kleszczowego to nie historia o zbyt niskim minimum. To historia o tym, że suma w polisie jest tylko liczbą, dopóki nie przeczyta się, na jakich warunkach ją wypłacą. Ten sam milion może stać na ustawie albo na regulaminie, a różnicę widać dopiero wtedy, gdy przyjdzie pozew.